بیماری های ناشي از قارچ هر چند امروزه به خاطر پيشرفت روز افزون بهداشت درجوامع مختلف و همچنين ارائه درمان هاي موثر رو به افول است اما با اين همه ُباز هم به عنوان يکي از ميکروارگانيسم هاي پاتوژن انساني در علوم آزمايشگاهي به حساب مي آيند .

آزمایشگاه قارچ شناسی یکي از بخش هاي آزمايشگاه مي باشد که وظيفه آن جمع آوري نمونه هاي مشکوك و بررسي آنها مي باشد. بررسي نمونه هاي قارچي بيشتر شامل تهيه لام ، رنگ آميزي ، كشت و... مي باشد.در بسياري از مراكز بهداشتي ودرماني و همچنين در بيمارستانها و آزمايشگاهها از روش تشخيصي با استفاده از لام استفاده مي كنند.

پذیرش

یکی از مهمترین مراحل در بررسي نمونه هاي قارچ شناسي ، پذيرش مي باشد که در آن به شرح زير عمل مي کنيم:

ابتدا باید مطمئن شویم که فرد بیمار حداقل از ۷۲ ساعت قبل محل مشکوک به ضايعه قارچي رانشسته واز هیچ روغنی استفاده نکرده باشد چون در صورت استفاده از روغن و یا شستشو ممکن است هیچگو نه عامل قارچی در بررسي هاي ميکوسکوپي مشاهده نشود.

مشخصات فرد بیمار را در دفاتر قارچ شناسی وارد می کنيم. اين مشخصات عبارتند از: نام ، نام خانوادگي، سن، جنس، شغل، محل زندگي و محل ضايعه قارچي .

جمع آوری وتهیه نمونه

به منظور تشخیص عفونت های قارچی لازم است که از نمونه هايي استفاده گردد که بتوان عوامل ايجاد کننده بيماري را در اغلب موارد جدا نمود . جمع آوري و انتقال صحيح نمونه به آزمايشگاه از اهميت فوق العاده اي در جداسازي عوامل بيماري برخوردار مي باشند . در آزمايشگاه قارچ شناسي بر حسب نوع و محل ضايعه نحوه نمونه برداري متفاوت خواهد بود. در زير نحوه نمونه برداري از بافت هايي كه ضايعات قارچي بصورت شايع در آنها ديده مي شوند توضيح داده شده است:

ضایعات قارچی مو : مو ها باید از ریشه و بوسیله پنس استريل برداشت شوند. بعضي از قارچ هايي که مو ها را آلوده مي کنند با چراغ وود فلورسانس دارند بنابرين بايد موهايي که داراي فلورسانس هستند براي نمونه برداري انتخاب شوند. در صورتي كه هيچ يك از آنها فلورسانس نداشته باشند ، مو هاي شكسته به همراه پوسته ها برداشت مي شوند.

ضایعات قارچی ناخن :ابتدا توسط گاز آغشته به الکل ۷۰./۰ سطح موضع را پاک کرده سپس پس از كوتاه كردن ناخن اضافه ، از حد فاصل بین قسمت سالم و آلوده با یك اسكالپل استریل ناخن را مي تراشيم. همچنين از قسمت هاي زيرين ناخن نيز نمونه برداري          مي كنيم.

ضایعات قارچی پوست : ابتدا با گاز آغشته به الکل ۷۰% سطح ضایعه را پاک کرده تا عاری از آلودگی هاي سطحي گردد سپس با اسكالپل استريل از قسمت هاي حاشيه ضايعه كه معمولا در كچلي بدن به شكل حلقوي و قرمز رنگ است، پوسته ها را مي تراشند . در صورتي كه ضايعه به شكل حلقوي مشاهده نشود بايد از پوسته هاي قسمت هايي كه آلوده تر به نظر مي رسند برداشت گردد.

بررسی نمونه های قارچی

بررسی نمونه های قارچی شامل : آزمايش مستقيم نمونه هاي قارچي (تهيه لام و بررسي زير ميکروسکوپ) ، رنگ آميزي و کشت         نمونه هاي قارچي مي باشند.

آزمایش مستقیم نمونه های قارچي

آزمایش مستقیم نمونه های کلينيکي ، اولين و با ارزش ترين روش ها در بررسي بيماري هاي قارچي است زيرا :

در اغلب موارد می توان تشخیص قطعی و يا احتمالي بيماري را قبل از رشد عناصر قارچي داد.

در بعضی موارد مشاهده عناصر قارچی در نمونه ها بیش از جداسازي آنها از کشت اهميت داشته و در نتيجه با گزارش سريع آن به پزشک و شروع درمان مي توان موجب نجات جان بيمار گشت.

مشاهده عناصر قارچی راهنمای خوبی براي انتخاب محيط کشت مناسب و خاص بوده و جداسازي و تعيين هويت قارچ را سرعت مي بخشد.

در آزمایش مستقیم نمونه هاازسرم فیزيولوژي،پتاس،استفاده ميشود.

یکی از مهمترین روشهاي تشخيصي در بيماري هاي قارچي تهيه لام مستقسم با محلول هيدروکسيد پتاسيم(KOH) است که علاوه بر نمونه های پوستی در مورد سایر نمونه ها مثل: خلط، چرک، ترشحات، بيوپسي، ادرار و مواد دفعي نيز به کار مي رود. در شفاف كردن نمونه ها معمولا از رقت ۱۰ درصد هيدروكسيد پتاسيم استفاده مي شود.

برای تهیه لام مستقیم قسمتي از نمونه اعم از مو، پوسته، ترشح، چرک، تراشه ناخن و غيره را روي لام قرار مي دهيم. يک تا دو قطره KOH به آن اضافه می کنیم سپس لامل را برروی آن گذاشته واندکی حرارت میدهيم به طوريکه به جوش نيايد، زيرارسوب کريستالهاي پتاس مانع ازتشخيص مي شود.  ۳۰ – ۲۰ دقیقه صبرمیکنیم تانمونه هاکاملاشفاف شوندسپس نمونه هاي شفاف شده راابتدا باعدسي ۱۰ وسپس باعدسي ۴۰ ميکروسكوپ بررسي ميكنيم. درلام مستقيم عناصرقارچي رابايد ازذرات چربي، بافت فيبري،الياف پنبه، پشم، دانه هاي نشاسته و ... تشخيص داد . بیماریهای ناشي از قارچها بر خلاف ساير ميکروارگانيسم ها خطرناک نيستند و اغلب به جاي اينکه از ان ها با نام بيماري ياد شود بیشتراختلال درزیبایي ياد میشود  چون بیشتر مشکلاتی که قارچها (به ويژه قارچهاي سطحي ايجاد مي کنند در سطح شاخي شده پوست قرار دارند و در بيشتر مواقع به علت تغيير رنگ و يا مشكلي خاصي كه در روي پوست ايجاد ميكنند فرد را وادار به واكنش ميكند .

یکی از بهترین نمونه ها ، شوره سر است که شايد هر انساني در طول عمر خود مدتي را با ان مواجه شده باشد . عامل شوره ، مخمري ليپوفيل که به نام مالاسزيا اوال  (Pityrosporumovale )  که فلور ۹۰-۷۰ درصد اپیدرم پوست ا فراد میباشد. 

افزایش ترشحات غدد چربی ساز پوست سر مهمترین عامل زمينه ساز بيماري است . و در هر دو جنس زن و مرد یکسان دیده میشود و باعث خارش و ریزش موها ميشود. . 

تشخیص

میکروسکوپی : به شکل سلولهای مخمري بيضي منفرد يا خوشه دار در ميان سلولهاي اپيدرم

ماکروسکوپی : به علت مخمر بودن فاقد میسیليوم است . و در محيط کشت كه حاوي اسيد چرب اولئيك باشد رشد ميكند .

 برای تشخیص این قارچ از روشهاي گوناگوني استفاده ميکنند يکي از اين روشها استفاده از لامپ وود است که كونيدي ها را به صورت فلورسانس زرد طلايي نشان ميدهد . با مشاهده اين رنگ زرد با بيستوري از ضايعه نمونه برداري مي كنيم و در زير ميكروسكوپ بررسي ميكنيم .

برای برسی میکروسکوپي ميتوان از هيدروکسيد پتاسيم ۱۰ درصد ، كريستال ويوله ، لاكتو كاتن بلو و يا يد استفاده كرد . از انجا كه با مشاهده ميتوان اين قارچ را تشخيص داد در آزمايشگاه نيازي به كشت نيست اما در شرايط استثنايي كه افتراق قارچها در نظر است بايد كشت انجام گيرد.

 درمان

ممکن است ضایعات به صورت خود به خودی از بین بروند ولي عوامل کراتوليتيک موثر خواهد بود . داروي انتخابي در بيشتر اوقات تيوسولفات ۲۵ درصد و اسيد سالسيليك ۱ درصد در الكل ايزوپروپيل ۱۰ درصد و پروپيلن گليكول است . در بيشتر افراد قرص كتوكونازول به مدت سه هفته در پروسه درمان استفاده ميشود

تنوع نمونه ها در قارچ شناسی زیاد است و نمونه ممکن است از هر قسمتی از بدن گرفته شود مانند :

نمونه های سطحی

 مو، قطعات ناخن، پوست

پوشش وزیکولها و تاولها

پوسته‌های ریز و شوره

تراشهای جلدی

خلط

ترشح واژن در کاندیدیازیس

ادرارو مدفوع